Jeroen Smit daagt private equity uit: "Stop met exits in 2028, bouw aan 2035"

De ervaren journalist, schrijver en activist riep de sector op om de focus te verleggen van korte-termijn exits naar patient capital – geduldig kapitaal dat bijdraagt aan een betere economie in 2035. "Waarom zoveel focus op exits in 2028, 2029, in plaats van patient capital voor het verbeteren van onze economie?", opende Smit zijn betoog.

De valkuil van groepsdenken en tunnelvisie

Smit, bekend van boeken als Het Drama Ahold (2004), De Prooi (2008, over ABN AMRO) en Het Grote Gevecht & het eenzame gelijk van Paul Polman (2019, over Unilever), benadrukte dat leiderschap verantwoordelijkheid met zich meebrengt.

"Ik ben bang voor de wereld van morgen. Ik geloof – ik geloof echt – dat we fundamenteel moeten veranderen hoe we produceren, consumeren, delen, hoe we ons geld verdelen", zei hij. Met een scherpe blik op de financiële sector voegde hij toe: "Ik verdiep me in de grote kapitaalstromen: meer dan 160.000 miljard dollar per dag op zoek naar rendement. Het is een monster zonder moreel kompas."

“Mijn boeken gaan vooral over leiderschap in bedrijven: Ahold, ABN AMRO, Unilever. Die CEO’s – Kees van der Hoeven, Rijkman Groenink, Paul Polman – zijn Shakespeareaanse verhalen. Succesvolle mannen die gaan geloven in hun eigen waarheid.”

Zijn centrale boodschap was helder: groepsdenken en tunnelvisie zijn de grootste bedreigingen voor elke organisatie. "Leiders beginnen echt te geloven in hun eigen waarheid. Wat gebeurt er als een leider begint te geloven in zijn eigen waarheid? Het luisteren stopt. Waarom zou je naar iemand anders luisteren als je je eigen waarheid gelooft? En als het luisteren stopt, stopt het leren. Dat is het begin van het einde", waarschuwde Smit.

"Groepsdenken en tunnelvisie zijn de grootste bedreigingen voor elke organisatie."

Hij illustreerde dit met een voorbeeld: "Stel, je zet vijf of acht mensen in een kamer en ze zijn het er allemaal over eens dat blauw de mooiste kleur op aarde is. Wat gebeurt er? Ze gaan praten: blauw, blauw, blauw. En dan gaan ze handelen: blauw, blauw, blauw. Zijn ze bereid om te zien dat de wereld misschien groen of oranje vraagt? Nee. Omdat ze gevangen zitten in tunnelvisie en groepsdenken."

De les van Paul Polman: 'geld verdienen door het goede te doen'

Smit haalde herinneringen op aan Paul Polman, de voormalige CEO van Unilever, wiens visie op duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid in 2015 en 2016 de toon zette voor een nieuwe generatie CEO’s en ondernemers.

"Zijn visie was: 'we verdienen geld door het goede te doen' en bedrijven moeten een ‘force for good’ zijn", zei Smit. "Tien jaar geleden, voor een publiek vol bankiers, managers, accountants en ondernemers, hing iedereen aan zijn lippen. En hij zei: ‘Vanavond gaan 800 miljoen mensen hongerig naar bed. En morgen zullen sommigen niet wakker worden. Het is onze verantwoordelijkheid – de verantwoordelijkheid van bedrijven – om deze problemen op te lossen’."

Polman’s Unilever Sustainable Living Plan beloofde een miljard mensen te helpen met betere hygiënische omstandigheden, boeren te ondersteunen en de impact op het klimaat te verminderen.

"In die jaren hadden ze miljoenen sollicitaties per jaar, omdat alle jong talenten daar wilde werken: duurzaamheid én marketing", aldus Smit. "Maar Polman provoceerde zijn aandeelhouders constant. Hij zei: Bedrijven die puur om geld te maken zijn, hebben geen recht om te bestaan."

De leegte achter mooie woorden

In zijn serie Wat houdt ons tegen? interviewde Smit 44 leiders, van CEO’s tot bestuursvoorzitters. Allen spraken ze de juiste woorden: "Natuurlijk, we moeten circulair zijn, we moeten klimaatneutraal zijn in 2050, dat is erg belangrijk. We moeten in 2030 de helft minder uitstoten."

Maar als Smit de simpele vraag stelde – "Waar beginnen we morgen?" – kwam de aarzeling. "Ja, natuurlijk, heel belangrijk." Maar dan volgden de maren: "Wat is er met mijn concurrentie? Mijn klanten? En de Amerikanen? En de Chinezen?"

Onze economie en samenleving, zo benadrukte Smit, wordt gestuurd door procesmanagers: slim, analytisch, maar gevangen in hun eigen systemen. "Steeds optimaliseren, zorgen dat we in onze verslaving zitten om sneller, efficiënter en winstgevender te worden. Slim, heel slim, maar ook bang. Geen ruimte voor alternatieven, dus blijven ze in hangen in het kuddekapitalisme."

Zijn nieuwe boek, Slimme Schapen (november 2026), gaat hier dieper op in: "Als mens, als ouder, als bewoner ben je bezorgd over de wereld. Maar op maandag, als je terug naar kantoor gaat, val je terug in je vaste gewoonten. Dat is de manier waarop het is."

Vliegwielen bouwen voor 2035

Smit riep de private equity-sector op om vliegwielen te bouwen – systemen die duurzame verandering mogelijk maken. "Polman begreep dat het speelveld, de regels van het spel, moesten veranderen – in samenwerking met concurrenten, overheden en NGO’s. En hij zei: We moeten vliegwielen bouwen."

Hij gaf twee voorbeelden:

Auping: Het Nederlandse matrassenbedrijf besloot een circulaire matras te ontwikkelen en deelt de kennis gratis met concurrenten. "In 2035 zijn alle niet-circulaire matrassen verdwenen", voorspelde Smit.

Stofzuigers: In 2017 voerde de EU een regel in dat stofzuigers niet meer dan 900 watt mochten verbruiken, omdat hogere wattages geen betere schoonmaakprestaties leverden. "Dat is het vliegwiel waar ik over fantaseer. In 2035: geen autofabrikant mag nog auto’s bouwen op benzine, diesel of gas."

Drie lessen voor de private equity-sector

Smit sloot af met drie centrale lessen:
• Voer de ander naast je in.
• Maak een plan voor 2035.
• Stop met naar kantoor gaan als een slim schaap.

Smit sloot af met een krachtige boodschap: "Als je écht waarde wilt creëren, heb je nu de moed nodig om 2035 te nemen en te doen alsof je net begint. Om vliegwielen te bouwen, nieuwe berekeningen te ontwikkelen, nieuwe wetgeving voor te stellen, zodat we de grote vragen van onze tijd kunnen beantwoorden."

Met een knipoog naar John Maynard Keynes, die in 1930 voorspelde dat in 2030 de mensheid bevrijd zou zijn van economische zorgen, zei Smit: "Het is nu 2026. Over vier jaar is het 2030. Misschien helpt AI. Misschien kan AI het verschil maken. Maar we moeten nu beginnen."

Zijn slotwoorden waren een krachtige oproep tot reflectie: “Elke kleine stap telt. Zet je persoonlijke integriteit om in professionele integriteit. En stop met als een slim schaap naar je werk te gaan."

Dit artikel is gebaseerd op de keynote van Jeroen Smit tijdens de Private Equity Summit 2026 op 9 juni in Amsterdam.