Recordhoge ‘deal cost index’ dwingt private equity tot operationele waardecreatie

De totale kostprijs van deals – een combinatie van hoge aankoopmultiples en hoge financieringskosten – is nu hoger dan ooit. Nooit eerder waren deze twee factoren tegelijkertijd zo hoog, wat de noodzaak voor operationele waardecreatie alleen maar vergroot.

Dat blijkt uit de Private Equity Midyear Report 2026 van Bain & Company.

De ‘Groundhog Day’-dynamiek: herstel blijft uit

De sector kampt al geruime tijd met een patstelling: elk jaar lijkt het herstel net buiten bereik. Een jaar geleden leek de private equity-markt klaar voor een opleving, maar die bleef uit door tarieven en andere marktverstoringen.

Ook in 2026 leek het eerst beter te gaan, totdat drie nieuwe schokken elkaar in rap tempo opvolgden: de AI-gedreven ‘SaaSpocalypse’ in de softwarebranche, spanningen in private credit en de oorlog in Iran met bijbehorende olieprijsstijgingen. Het resultaat? Een scherpe en brede terugval in dealactiviteit.

De markt in 2026: Optimisme gesmoord door onzekerheid

De eerste helft van 2026 kende een brede en scherpe terugval in dealactiviteit. Niet alleen worden er minder bedrijven overgenomen, ook exits blijven achter en fondsenwerving komt moeilijk van de grond. Dit zet druk op het klassieke vliegwiel van private equity: kopen, verbeteren, verkopen en met de opbrengst nieuw kapitaal ophalen. De cijfers tonen aan dat de dealactiviteit in de eerste helft van het jaar aanzienlijk is afgenomen.

De onzekerheid heeft geleid tot wijdere bid-ask spreads, terughoudendheid bij investeringscomités en een stilstand in exit-momentum. Wel slagen selecte transacties – met name die met topassets – nog steeds, maar vaak tegen hoge prijzen.

Niet veel nodig om nieuwe golf los te maken

Frustrerend is dat er fundamenteel niets mis is met de financiële markten. Aandelen blijven stijgen door (soms aarzelende) AI-euforie, en bedrijven als SpaceX, OpenAI en Anthropic staan klaar voor beursgangen van biljoenen dollars. De wereldeconomie groeit nog steeds, en er is voldoende ‘dry powder’ beschikbaar voor deals. Ook de schuldenmarkten functioneren, ondanks de onrust in private credit.

Toch blijft private equity vastzitten. De druk om bedrijven te kopen en verkopen neemt toe, en het zou niet veel hoeven te zijn om een golf van nieuwe deals in de tweede helft van het jaar los te maken. Maar een duurzaam herstel zal waarschijnlijk afhangen van het vinden van een marktevenwicht dat langer dan een paar kwartalen standhoudt.

Technologie: tussen hoop en vrees

De technologiemarkt bevindt zich in een lastige positie. Onzekerheid over de waardering van bedrijven heeft geleid tot een daling van 70 procent in de dealwaarde in de softwarebranche, vergeleken met het vierde kwartaal van 2025.

Uit een analyse van MSCI blijkt dat de waardering van softwarebedrijven in private equity-portfolio’s in het eerste kwartaal met ruim 8 procent is gedaald – veel minder dan de correctie op de openbare markt, maar toch betekenisvol. In Europa was de daling met 4,2 procent aanzienlijk minder dan in de VS (8,9 procent).

Private equity-fondsen die zich richten op technologie passen zich aan aan een nieuwe realiteit. Ze moeten leren omgaan met de disruptieve kracht van AI – zowel de risico’s als de kansen. Fondsen die kapitaal hebben opgehaald met de belofte om in software te investeren, moeten beter leren inschatten hoe AI de waarde van deze bedrijven beïnvloedt. De race is nu om zoveel mogelijk te leren van bestaande investeringen en die kennis toe te passen op toekomstige deals, met name bij bedrijven die met korting worden verhandeld ten opzichte van hun waarde voor de ‘SaaS-paniek’ in februari.

Rotatie naar minder kwetsbare sectoren

Andere fondsen verplaatsen hun kapitaal en investeringsbronnen naar bedrijven die minder gevoelig lijken voor kortetermijn-AI-disruptie en mondiale volatiliteit. Kopers tonen meer interesse in bedrijven met fysieke of arbeidsintensieve componenten die minder gevoelig zijn voor automatisering, evenals bedrijven met binnenlands gerichte inkomsten die beschermd zijn tegen geopolitieke verstoringen.

Exits: vastgelopen liquiditeit

Net als bij investeringen, heeft de exitactiviteit in het eerste kwartaal nog niet de gewenste vlucht genomen. Ondanks het optimisme aan het einde van 2025, is er weinig vooruitgang geboekt bij het verminderen van de liquiditeitsknelpunt die de kapitaalcyclus al jaren vertraagt.

De cijfers liegen er niet om: de sector komt uit een periode van vier jaar met recordlage uitkeringen als percentage van de netto vermogenswaarde (NAV), en een groeiend aantal bedrijven zit vast in portfolio’s. De impliciete kapitaalcyclus bedraagt nu zeven jaar – ver boven historische normen.

Focus op wat je kunt controleren: operationele excellentie

Tussen al deze onzekerheden blijft er maar één uitweg: focus op wat je kunt controleren. Dat betekent de prestaties van portfoliobedrijven verbeteren. Bain benadrukt vier sleutelprincipes:

1. 12 is het nieuwe 5
Lang voordat de verstoringen in vroege 2026 de private equity-sector troffen, hadden stijgende rentes en veranderende marktdynamiek de dealmath al drastisch veranderd. Een deal die tien jaar geleden volstond met 5 procent groei in EBITDA om een doelrendement van 2,5x over vijf jaar te behalen, heeft nu 12 procent groei nodig. De implicatie is duidelijk: om dezelfde of betere prestaties te leveren, is een grotere focus op waardecreatie en gespecialiseerde capaciteiten vereist om snel uit te voeren.

2. Omarm AI
Voor private equity wordt AI snel een van de belangrijkste kansen voor waardecreatie in de portfolio. Niet handelen is nu een strategische keuze, geen neutrale beslissing. De bedrijven die de grootste impact zien, passen AI niet alleen toe als een kostenbesparend instrument, maar herontwerpen ook workflows, versterken de datagrondslag en passen het bedrijfsmodel aan om de economie van het bedrijf te veranderen. AI versnelt niet alleen productontwikkeling, maar verbetert ook sales, klantacquisitie, prijszetting en ontsluit nieuwe inkomstenstromen. Fondsen passen ook AI-gestuurde data, analytics en workflows intern toe om slimmer, sneller en efficiënter te werken.

3. Vermijd de middenfase
De middenfase van de houdingsperiode is vaak waar waardecreatie verloren gaat. Hoe langer een bedrijf wordt aangehouden, hoe groter de kans dat het oorspronkelijke waardecreatieplan (VCP) zijn kracht verliest of dat de marktomstandigheden veranderen. In een tijd waarin duurrisico actief moet worden beheerd, is het cruciaal om een gedisciplineerde aanpak te hanteren voor het vernieuwen van het VCP, in lijn met de unieke omstandigheden van een portfoliobedrijf.

Sponsors moeten niet alleen de prestaties nu verbeteren, maar ook duidelijke groeipotentie voor de volgende eigenaar aantonen. Maar de eisen aan leiderschap zijn nog nooit zo hoog geweest. Het resetten van prestaties halverwege de houdingsperiode is zelden eenvoudig. Veel managementteams zijn al uitgeput na jaren van opereren in disruptieve omstandigheden, terwijl verlengde houdingsperiodes ertoe hebben geleid dat sommige managementincentiveplannen weinig restwaarde meer hebben. Het heronderhandelen van een bedrijf en het lanceren van een nieuw VCP vereist niet alleen een geloofwaardige strategie, maar ook het talent en de organisatie-energie om deze uit te voeren.

4. Focus op de winnaars
Voor sommige bedrijven biedt extra houdingstijd de mogelijkheid om incrementale verbeteringen te stapelen of, indien mogelijk, een nieuwe groeivector of transformatie te creëren. Voor andere? Misschien is het tijd om los te laten. De waarheid is dat de capaciteiten van PE-firma’s beperkt zijn, en het aantal actieve portfoliobedrijven is in het afgelopen decennium bijna verdubbeld. GP’s zijn altijd terughoudend om een deal op te geven. Maar niet elk piepend wiel hoeft (of moet) gesmeerd te worden. Er is meer waarde te realiseren in de optimaliseren van de winnaars dan uit het het gelijkmatig verdelen van bronnen.

Conclusie: Topprestaties worden beloond

In een uitdagende markt als deze zullen topprestaties blijven worden beloond. De onzekerheid die de dealactiviteit vertraagt, zal uiteindelijk verdwijnen. Maar de kans ligt nu in het bepalen waar je kunt winnen en je daarin vastbijten om het voor elkaar te krijgen.

Bron: Bain & Company, Private Equity Midyear Report 2026