Brengt overname van Commerzbank een overnamegolf op gang bij banken?

De Duitse regering lijkt haar verzet tegen een overname van Commerzbank door de Italiaanse bank UniCredit te laten varen. Een fusie tussen UniCredit en Commerzbank zou een pan-Europese bank creëren met meer dan 1,3 biljoen euro aan activa. Daarmee zou de nieuwe groep nog altijd kleiner zijn dan bijvoorbeeld BNP Paribas of HSBC, maar groot genoeg om als voorbeeld te dienen voor andere banken die op zoek zijn naar schaal, aldus een analyse van persbureau Reuters.

Vijandige overname

Jarenlang verzette Berlijn zich tegen de toenadering van UniCredit-topman Andrea Orcel. De mogelijke overname van Commerzbank, de op twee na grootste bank van Duitsland, werd gezien als een vijandige poging om een strategische nationale speler in buitenlandse handen te brengen. Maar de uitnodiging van de Duitse minister van Financiën Lars Klingbeil aan Orcel om de mogelijkheden voor een deal te bespreken, wijst erop dat Duitsland inmiddels bereid is om ten minste aan tafel te gaan.

Belang van bijna 50 procent

De Duitse weerstand nam verder af nadat UniCredit in juli zijn belang in Commerzbank uitbreidde tot bijna 50 procent. Met dat belang heeft de Italiaanse bank voldoende invloed om belangrijke aandeelhoudersbesluiten te beïnvloeden, waaronder de benoeming van commissarissen.

“Een mogelijke deal tussen UniCredit en Commerzbank legt de basis voor een Europese kampioen”, zegt Antonio Reale, medehoofd Europese banken bij Bank of America. Volgens hem zal een dergelijke combinatie onvermijdelijk de druk op andere banken vergroten om eveneens schaalvergroting na te streven.

Kosten digitalisering en regelgeving

Voorstanders van verdere consolidatie wijzen erop dat grotere banken beter in staat zijn om de snel stijgende kosten voor technologie, digitalisering en regelgeving te dragen. Ook de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank pleiten al langer voor grensoverschrijdende fusies. Europa heeft behoefte aan grotere banken die beter kunnen concurreren met Amerikaanse giganten. Alleen al JPMorgan heeft ongeveer evenveel beurswaarde als de vijf grootste Europese banken gezamenlijk.

Toch is een nieuwe Europese fusiegolf allerminst vanzelfsprekend, aldus Reuters. Nationale regeringen zijn traditioneel terughoudend wanneer buitenlandse banken een belangrijke speler in hun financiële sector willen overnemen. Banken spelen immers een cruciale rol in de nationale economie en overheden blijven uiteindelijk verantwoordelijk voor het opvangen van de gevolgen van een bankfaillissement.

Sterk versnipperd

Ook de Europese bankenmarkt is nog sterk versnipperd. Banken gebruiken vaak verschillende IT-systemen en hebben per land uiteenlopende bedrijfsmodellen en regelgeving. Daardoor zijn de synergievoordelen van een grensoverschrijdende fusie niet altijd eenvoudig te realiseren.

“Grensoverschrijdende deals zullen alleen tot stand komen wanneer banken duidelijk kunnen aantonen dat ze waarde creëren en daadwerkelijk schaalvoordelen behalen”, zegt Fernando de la Mora van adviesbureau Alvarez & Marsal.

Dochter HypoVereinsbank

De mogelijke overname van Commerzbank heeft bovendien een bijzondere dynamiek. UniCredit is in Duitsland al sterk aanwezig via dochter HypoVereinsbank. Daardoor kan de Italiaanse bank relatief eenvoudig synergieën realiseren en mogelijk de prestaties van Commerzbank verbeteren.

Volgens analisten kan juist die bestaande positie de economische logica achter de deal versterken. Tegelijkertijd maakt de sterke aanwezigheid van UniCredit de overname politiek gevoelig: Berlijn zou een aanzienlijk deel van de invloed op zijn eigen bankensector uit handen geven.

Botsen met Brussel

De Europese Commissie heeft zich de afgelopen jaren al kritisch opgesteld tegenover pogingen van nationale regeringen om buitenlandse overnames tegen te houden. Zo botste Brussel met Italië over het gebruik van zogenoemde gouden aandelen en strategische bevoegdheden bij bedrijfsovernames. UniCredit wees eerder overheidsbemoeienis aan als een belangrijke reden om zijn poging om Banco BPM over te nemen af te blazen.

Ook Spanje probeerde de overname van Sabadell door BBVA te bemoeilijken. Die transactie ter waarde van circa 16 miljard euro mislukte uiteindelijk.

Invloed op uitkomsten

Volgens Fernando de la Mora van Alvarez & Marsal lijkt Berlijn steeds meer tot de conclusie te komen dat de beweging van UniCredit moeilijk volledig is tegen te houden. Door in gesprek te gaan, probeert Duitsland daarom mogelijk meer invloed te krijgen op de uiteindelijke uitkomst.

Dat kan gevolgen hebben buiten Duitsland. Volgens een investment banker zou de Duitse koerswijziging landen als België, Nederland en de Scandinavische landen kunnen aanmoedigen om eveneens positiever te kijken naar grensoverschrijdende bankfusies.

Voltooien bankenunie

Daarmee ontstaat een opvallende situatie. Europa werkt al jaren aan een bankenunie die grensoverschrijdende activiteiten en fusies eenvoudiger moet maken. Bankiers hebben lang betoogd dat die bankenunie eerst moet worden voltooid voordat grote consolidatie mogelijk wordt.

Misschien gebeurt juist het tegenovergestelde, stelt Nicola de Caro van Morningstar DBRS. “Banken wachtten op de voltooiing van de bankenunie om meer consolidatie na te streven. Het lijkt er nu op dat de praktijk de verdere integratie juist kan aanjagen.”

Testcase voor banketmarkten

De strijd om Commerzbank kan daarmee uitgroeien tot meer dan een Duitse overnamekwestie. De transactie wordt mogelijk een testcase voor de vraag of Europa daadwerkelijk bereid is zijn nationale bankenmarkten verder te integreren.

Een succesvolle combinatie van UniCredit en Commerzbank zou andere banken kunnen aansporen om eveneens naar schaalvergroting te zoeken. Tegelijkertijd laten eerdere dossiers, zoals BBVA-Sabadell en UniCredit-Banco BPM, zien dat nationale belangen en politieke interventie nog altijd een belangrijke rem vormen.

De komende gesprekken tussen Berlijn en UniCredit worden daarom nauwlettend gevolgd. Niet alleen omdat ze de toekomst van Commerzbank kunnen bepalen, maar ook omdat ze kunnen laten zien hoeveel ruimte Europa werkelijk biedt voor een nieuwe consolidatiegolf in de bankensector.